Buigen zonder Barsten (deel 2): Drie handvatten voor raadsleden bij realisatie van ombuigingen
Half oktober gaf Joost Janssen, deskundige op het gebied van gemeentefinanciën, u vijf tips om ombuigingsvoorstellen op hun plausibiliteit te beoordelen. Nu komt het aan op de realisatie van de voorstellen. Wij reiken u drie handvatten aan om daar vanuit uw rol als raadslid invulling aan te geven.
1 Regelmatig temperaturen voorkomt overkoken
Ombuigingen hebben vaak grote impact op uw gemeentelijke organisatie en de samenleving. U heeft als raadslid het volste recht om precies te willen weten of de ombuigingen tot de beoogde resultaten leiden en geen ongewenste neveneffecten hebben. Geef het college opdracht u in alle planning-en-controldocumenten te voorzien van een geprognosticeerd resultaat, op basis van de voortgang van de ombuigingen en eventuele nieuwe ontwikkelingen. Zo houdt u zicht op de realisatie van de ombuigingen, blijft u op de hoogte van eventuele tegenvallers en kunt u (tijdig) bijsturen.
2 Besef u dat lucht uit de begroting is
Wanneer een (groot) deel van uw ombuigingen wordt gerealiseerd door bijstelling van begrotingsposten waarop zich meerjarig onderuitputting voordeed, moet u zich beseffen dat de lucht uit uw begroting is. Voorgaande jaren had uw college de mogelijkheid om geld dat hij overhield op begrotingsposten te gebruiken om tegenvallers (binnen hetzelfde programma) op te vangen. Nu de lucht (aan de voorkant) uit uw begroting is gehaald, is de kans groot dat het college sneller bij u terugkomt en u nieuwe afwegingen en (ingrijpende) keuzes moet maken. Vraag het college naar maatregelen die budgetbewaking borgen en geef het college opdracht u bij (dreigende) overschrijding van budget direct te informeren (zie handvat 1).
3 Wees op de toekomst voorbereid
Keuzes maken betekent waarschijnlijk dat u mensen teleur moet stellen. Bij het uitdragen van uw (moeilijke) boodschap wordt bestuurskracht van u gevraagd. U moet er voor waken dat u bij commentaar / weerstand vanuit de samenleving gemaakte keuzes (direct) ter discussie stelt. Om opportunistisch handelen te voorkomen, adviseren wij u tevens om tijdig met elkaar (raad en college) af te spreken hoe u inhoudelijk en procesmatig wilt omgaan met een eventuele (incidentele of structurele) meevaller. Op inhoud kunt u bijvoorbeeld afspreken dat u een incidentele meevaller ‘reserveert' om toekomstige tegenvallers op te vangen, of dat u deze direct ‘teruggeeft' aan de burger. Op procesniveau kunt u afspreken op welke wijze en in welke stappen een debat over de besteding van een structurele meevaller wordt gevoerd.
Ombuigingen, hoe en wat?
Een ombuiging kan worden gerealiseerd door inkomsten te verhogen (bijvoorbeeld door verhoging van OZB-tarief), door uitgaven te verlagen (algemene korting op subsidies) of door ambities te herijken (bijvoorbeeld het onderhoudsniveau van het openbaar groen bijstellen).
Gepubliceerde onderzoeken
Necker van Naem voerde (rekenkamer)onderzoeken uit naar de plausibiliteit van ombuigingsvoorstellen van de gemeenten Pekela, Utrechtse Heuvelrug en Rijssen-Holten.
Hebt u vragen over ombuigingen of gemeentefinanciën in het algemeen?
Neem dan contact op met Joost Janssen, via 06-26048976, joost@necker.nl, of via twitter @janssenjoost #ombuigingen
